Tải bản đầy đủ
Danh muc chu Viet tat+Danh muc Hinh+Danh muc Bang Bieu - CHUAN

Danh muc chu Viet tat+Danh muc Hinh+Danh muc Bang Bieu - CHUAN

Tải bản đầy đủ

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
Số hiệu hình

Tên hình

Hình 1.1.

Vị trí làng Cựu

Hình 1.2.

Cảnh quan đồng ruộng bao quanh làng Cựu

Hình 1.3.

Vị trí cổng làng Cựu trên trục đường chính của làng

Hình 1.4.

Hệ thống mặt nước trong làng Cựu

Hình 1.5.

Tổng mặt bằng làng Cựu

Hình 1.6.

Cấu trúc mạng lưới giao thông làng Cựu

Hình 1.7.

Mặt cắt đường giao thông trong làng

Hình 1.8.

Bản đồ phân bố nhà ở

Hình 1.9.

Trục không gian cộng đồng

Hình 1.10.

Cổng sau làng Cựu

Hình 1.11.

Mặt đứng cổng sau làng Cựu

Hình 1.12.

Giếng làng – điểm sinh hoạt thường nhật của dân cư làng Cựu

Hình 1.13.

Sơ đồ đường làng, ngõ xóm làng Cựu

Hình 1.14.

Sự đa dạng trong vật liệu lát ngõ làng Cựu

Hình 1.15.

Trục đường chính trong làng

Hình 1.16.

Trường Huỳnh Thúc Kháng nay đã trở thành nhà văn hoá thôn

Hình 1.17.

Tổng mặt bằng đình làng Cựu

Hình 1.18.

Kiến trúc đình làng Cựu

Hình 1.19.

Các công trình kiến trúc trong khuôn viên chùa Dồi

Hình 1.20.

Vị trí nhà thờ họ trên đường làng chính

Hình 1.21.

Kiến trúc nhà thờ họ Trần

Hình 1.22.

Bản đồ vị trí nhà bỏ hoang, ít sử dụng

Hình 1.23.

Nhà trống tại làng Cựu

Hình 1.24.

Tỷ lệ sở hữu nhà

Hình 1.25.

Sự biến đổi sở hữu nhà tại làng Cựu

Hình 1.26.

Xây dựng nhà mới bên cạnh nhà cổ

Hình 1.27.

Xây thêm phía trước công trình cũ

Hình 1.28.

Sự xuống cấp của nhà cổ trong làng Cựu

Hình 1.29.

Tỷ lệ thành phần dân cư

Hình 1.30.

Vị trí và tổng mặt bằng nhà số 01

Hình 1.31.

Hình thức kiến trúc nhà số 01

Hình 1.32.

Mặt bằng tầng 1 nhà số 01

Hình 1.33.

Mặt bằng tầng 2 nhà số 01

Hình 1.34.

Vị trí và tổng mặt bằng nhà số 02

Hình 1.35.

Hình thức kiến trúc nhà số 02

Hình 1.36.

Mặt bằng nhà số 02

Hình 1.37.

Mặt cắt A-A nhà số 02

Hình 1.38.

Vị trí và tổng mặt bằng nhà số 03

Hình 1.39.

Kiến trúc nhà chính, nhà phụ nhà số 03

Hình 1.40.

Mặt bằng nhà số 03

Hình 1.41.

Mặt cắt A-A nhà số 03

Hình 2.1.

Bản đồ niên đại công trình

Hình 2.2.

Một ngôi nhà cổ xây dựng vào những năm 1929-1945

Hình 2.3.

Kiến trúc nhà ở thời kỳ đổi mới

Hình 2.4.

Bản đồ tổng hợp về quy mô khuôn viên nhà ở

Hình 2.5.

Chiều cao các công trình trong làng Cựu

Hình 2.6.

Một ngôi nhà cổ cao một tầng trong làng

Hình 2.7.

Sự khác nhau về cảnh quan giữa khu vực đầu làng và cuối làng

Hình 2.8.

Kiến trúc các ngôi nhà cao trên 2 tầng trong làng

Hình 2.9.

Khuôn viên nhà ở theo phong cách truyền thống

Hình 2.10.

Ngôi nhà mang phong cách kiến trúc Việt - Pháp

Hình 2.11.

Mái ngói truyền thống kết hợp với kiến trúc Trung Hoa

Hình 2.12.

Các kiến trúc mới không hoà nhập với kiến trúc cổ làng Cựu

Hình 2.13.

Một số dạng tổ chức nhà ở truyền thống vùng ĐBBB

Hình 2.14.

Tổ chức không gian ngôi nhà Việt truyền thống

Hình 2.15.

Một số thức vì kèo nhà ở truyền thống

Hình 2.16.

Mặt bằng tổng thể một ngôi nhà điển hình trong làng

Hình 2.17.

Mặt bằng nhà chính điển hình trong làng

Hình 2.18.

Mặt cắt A-A

Hình 2.19.

Kết cấu gỗ điển hình trong kiến trúc nhà ở làng Cựu

Hình 2.20.

Vật liệu gỗ lim được dùng trong nhà ở của làng

Hình 2.21.

Phong cách kiến trúc hỗn hợp trong kiến trúc nhà ở làng Cựu

Hình 2.22.

Cổng chính vào nhà với các bức đại tự và câu đối hai bên

Hình 3.1.

Chi tiết trang trí kiến trúc kiểu Pháp trong nhà ở làng Cựu

Hình 3.2.

Ngôi nhà cổ xây từ năm 1929 của cụ Phó Du

Hình 3.3.

Nét kết hợp tinh tế kiến trúc Đông- Tây trong nhà ở làng Cựu

Hình 3.4.

Một ngôi nhà có giá trị kiến trúc nay đang bỏ hoang

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
Số hiệu
bảng, biểu

Tên bảng, biểu

Bảng 1.1.

Cơ cấu sử dụng đất thôn Cựu

Bảng 1.2.

Tỷ lệ sở hữu nhà

Bảng 1.3.

Tổng hợp hồ sơ, bản vẽ kiến trúc nhà ở tiêu biểu

Bảng 2.1.

Bảng niên đại công trình nhà ở làng Cựu

Bảng 2.2.

Bảng đặc điểm quy mô khuôn viên nhà ở làng Cựu

Bảng 2.3.

Bảng tổng hợp hướng nhà chính

Biểu đồ 1.1.

Biểu đồ dân cư theo giới tính

Biểu đồ 1.2.

Biểu đồ dân cư theo nhóm tuổi

Biểu đồ 2.1.

Tỷ lệ về quy mô khuôn viên nhà ở

1

PHẦN MỞ ĐẦU
* Lý do chọn đề tài
Nếu như làng cổ Đường Lâm nổi tiếng nhờ kiến trúc nhà kiểu nông
thôn “ba gian hai chái” bằng vật liệu đá ong của vùng cận Trung du thì làng
Cựu mang phong cách một làng ven đô, ven sông điển hình theo kiến trúc
Pháp pha trộn với kiểu nhà Việt cổ truyền thống. Thời vàng son, làng Cựu
từng có cả trăm ngôi nhà cổ, mang phong cách độc đáo trên. Ngoài hệ thống
“nhà Tây” như cách gọi ở đây, người Cựu dù thành danh, giàu có vẫn giữ
những ngôi nhà ba gian bằng gỗ lợp ngói ta, có sân lát gạch.“Điều lạ lùng là
phong cách Pháp cổ điển không hề đối lập với phong cách của những ngôi
nhà truyền thống của cư dân nông nghiệp. Trái lại, nó tạo ra một kiểu kiến
trúc không giống bất cứ ngôi làng nào trên đất nước Việt Nam” (cụ Nguyễn
Văn Thân - một người dân trong làng nhận xét). Đi dọc các con đường từ đình
làng tỏa về các thôn, xóm, người ta vẫn nhận ra được quy hoạch “xương cá”
phổ biến. Trong làng vẫn giữ được một số con đường lát gạch nghiêng, nhiều
con ngõ vẫn còn cổng. Hiếm có một làng vùng ĐBBB nào còn lưu giữ đầy đủ
di tích các thời suốt mấy trăm năm của người Việt như làng Cựu.
Theo các cụ cao niên ở đây kể lại, sự giàu có, hưng thịnh của làng Cựu
được bắt đầu từ thời Pháp thuộc. Người làng Cựu với nghề may âu phục nổi
tiếng trên khắp xứ Bắc kỳ, nhờ vậy, nhà nhà trong làng phất lên nhanh chóng,
và sự hưng vượng của làng thể hiện qua các kiến trúc nhà ở bắt đầu được xây
dựng từ những thập kỷ 20 - 50 của thế kỷ XX. Do vậy, nhiều người gọi làng
Cựu là “làng Tây”, bởi rằng kiến trúc của làng có lẽ quá khác biệt, đẹp nổi
trội so với những làng cổ quen thuộc của vùng ĐBBB. Nếu du khách đặt chân
tới đây chắc chắn sẽ không khỏi ngạc nhiên về nét kiến trúc đặc biệt của
những ngôi nhà cổ trong làng và bồi hồi như được trở về với một thời quá khứ

2

xa xưa... Với những nét cổ kính phương Đông pha lẫn kiến trúc phương Tây,
kiến trúc những ngôi nhà cổ nơi đây trải qua bao thăng trầm thời gian vẫn giữ
cho mình nét cổ kính, sang trọng ẩn hiện sau những mái ngói âm dương kết
hợp với những chạm trổ, cửa vòm tinh xảo.
Cả làng Cựu bây giờ chỉ còn khoảng 30 ngôi biệt thự cổ mang nét kiến trúc
độc đáo trên, số còn lại hoặc đã chỉnh trang thành nhà ở hiện đại hoặc bỏ không như
nhà hoang. Có những ngôi nhà cửa đóng then cài hàng năm trời, để mặc cho thời
gian, sương gió bào mòn, bờ tường vôi vữa rêu mốc, mái ngói xô lệch, rơi rụng…
Bên trong chỉ để củi khô hay cỏ dại mọc um tùm do chủ nhà bỏ làng đi nơi khác
hoặc vẫn còn ở trong làng nhưng không có tiền tu bổ lại ngôi nhà. Hơn nữa, vào
những năm 2000, có đến hàng chục ngôi biệt thự cổ còn đẹp, còn chắc chắn, bị đập
đi xây nhà hiện đại. Nhiều hộ dân có tiền đã chọn cách xây biệt thự ở bên cạnh thay
cho việc phá dỡ ngôi nhà cổ. Cách xây dựng như vậy khiến kiến trúc tổng thể của
làng bị phá vỡ. Bên cạnh đó, việc bảo tồn và phát huy các giá trị kiến trúc nhà ở
làng Cựu hiện nay còn nhiều hạn chế do các điều kiện kinh tế, xã hội còn nhiều bất
cập so với yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hiện nay.
Chính vì vậy, đề tài “Đặc điểm và giá trị kiến trúc nhà ở làng Cựu, Phú
Xuyên, Hà Nội” là cần thiết, nhằm góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy hệ thống
di sản kiến trúc quý giá này.
* Mục đích nghiên cứu
- Nghiên cứu, tìm hiểu về cấu trúc và chức năng kiến trúc của nhà ở làng
Cựu. Làm cơ sở xác định các đặc điểm của kiến trúc nhà ở làng Cựu, Phú Xuyên,
Hà Nội.
- Đánh giá các giá trị kiến trúc nhà ở làng Cựu. Từ đó, đề xuất các biện pháp
bảo tồn, gìn giữ và phát huy các kiến trúc nhà ở có giá trị trên địa bàn làng Cựu,
trong điều kiện hiện nay.

3

* Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Kiến trúc nhà ở làng Cựu.
- Phạm vi nghiên cứu: Trong khuôn viên làng Cựu, huyện Phú Xuyên, thành
phố Hà Nội từ khi thành lập làng đến nay.
* Phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện bằng các phương pháp nghiên cứu khác nhau trong
từng giai đoạn:
- Phương pháp điền dã, nghiên cứu thực địa: Đây là phương pháp quan trọng
để tiếp cận trực tiếp với những người dân, đi vào khảo sát thực tế để thấy được hiện
trạng, cấu trúc và chức năng của từng ngôi nhà. Tiến hành chụp ảnh, vẽ ghi, sưu
tầm tài liệu về các ngôi nhà ở làng.
- Phương pháp nghiên cứu có chọn lọc các tài liệu và kế thừa kết quả nghiên
cứu của các đề tài nghiên cứu khoa học, các dự án khác có liên quan (Bảo tàng,
sách, báo, luận văn, tài liệu tham khảo, tạp chí...).
- Phương pháp hệ thống hoá, phân tích, so sánh, tổng hợp để đưa ra các giải
pháp quản lý và bảo tồn nhà ở trong làng Cựu.
* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Ý nghĩa thực tiễn: Là tài liệu phục vụ cho công tác nghiên cứu, đào tạo
trong các lĩnh vực kiên quan.
- Ý nghĩa khoa học:
+ Xây dựng một quỹ tư liệu đầy đủ, phong phú và sát thực nhất về hiện
trạng kiến trúc nhà ở làng Cựu trong giai đoạn hiện nay.
+ Góp phần đưa ra các giải pháp trên cơ sở khoa họ để quản lý, bảo tồn
kiến trúc nhà ở làng Cựu.

4

* Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, nội dung chính của luận văn gồm có 3
chương:
- Chương 1: Tổng quan chung về quy hoạch và kiến trúc nhà ở làng
Cựu
- Chương 2: Phân loại và xác định đặc điểm kiến trúc nhà ở làng Cựu
- Chương 3: Đánh giá giá trị kiến trúc nhà ở làng Cựu và đề xuất giải pháp
định hướng bảo tồn kiến trúc nhà ở làng Cựu

THÔNG BÁO
Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui
lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện
– Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội.
Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội.
Email: digilib.hau@gmail.com

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN

103

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Kết luận
Làng Cựu cũng như nhiều làng Việt cổ truyền khác, ban đầu là đơn vị tụ cư
của người Việt. Từ xa xưa, do nằm trên một vị trí chiến lược, gần cửa ngõ thủ đô,
nơi có hệ thống giao thông thuỷ bộ thuận tiện, người dân ở đây biết được ưu thế của
làng mình nên họ đã tận dụng những điểm mạnh đó để phát triển kinh tế thông qua
việc giao thương, buôn bán phát đạt ở nơi đây. Hơn nữa, nhờ sự thành công của
nghề may phục vụ cho người Pháp và tầng lớp khá giả vào những năm 1920, không
gian kiến trúc cảnh quan làng Cựu đã được tái sinh với cấu trúc làng truyền thống
vùng ĐBBB và các ngôi biệt thự mang phong cách kiến trúc Pháp có sự giao thoa,
thay đổi để phù hợp lối sống địa phương.
Xưa kia, do những thuận lợi về tài chính, làng Cựu có khá nhiều công trình
kiến trúc dân gian cũng như công trình tôn giáo tín ngưỡng mà đặc biệt nhất là
những ngôi nhà cổ mang phong cách kiến trúc Việt - Pháp và trong làng còn lại khá
nhiều ngôi nhà gỗ mang đậm phong cách cổ truyền người Việt, đánh dấu sự phát
triển một thời của ngôi “làng may Tây” này. Nhưng hiện nay, những ngôi nhà đó
đang đứng trước thử thách của thời gian cũng như các tác động của con người và
đang có nguy cơ dần mất đi nếu không có biện pháp bảo tồn và gìn giữ một cách có
hệ thống. Do tình trạng di dân, sức ép về dân số, nhu cầu cần có một không gian lớn
cho việc sản xuất đã làm mất đi và hư hỏng khá nhiều ngôi nhà cổ ở làng. Việc gìn
giữ các ngôi nhà cổ ở làng chính là bảo lưu những giá trị văn hoá dân tộc mà cha
ông ta gửi gắm trong những ngôi nhà đó, vì vậy, việc trùng tu và bảo tồn nhà cổ ở
làng hiện nay được coi là vấn đề cấp thiết.
Đặc điểm nhà cổ ở làng Cựu có nhiều nét tương đồng với nhà ở cổ truyền
của người Việt. Vật liệu xây dựng nhà cổ ở làng Cựu vật liệu đều được làm bằng gỗ
và chủ yếu nhất là làm bằng gỗ lim; Bố cục không gian mặt bằng của ngôi nhà ở

104

Cựu thường không có ao, vườn rất ít gia đình có vườn, nếu có chỉ là một khoảng
vườn nhỏ, đa phần nhà ở làng có nhà chính và các công trình phụ trợ; Hướng nhà
chính trong làng thường quay theo hướng tốt là hướng Đông Nam, hoặc hướng
Nam…Đặc điểm nổi bật và khác biệt của nhà ở làng Cựu là phong cách kiến trúc
đa dạng, kết hợp tinh tế giữa truyền thống và hiện đại, giữa Âu với Á, rất nhiều ngôi
nhà với các đường nét trang trí cầu kỳ, quy mô và phức tạp.
Trải qua quá trình hình thành và phát triển có nhiều bước ngoặt quan trọng,
nhà ở làng Cựu mang nhiều giá trị hết sức đặc biệt. Mỗi căn nhà là một đại diện cho
sở thích và cá tính rất riêng của mỗi gia chủ từ đường nét trang trí, cách thức tổ
chức, sắp đặt không gian trong và ngoài nhà. Bước qua cánh cổng làng, qua các ngõ
nhỏ, đến từng cổng nhà đều thấy hiện hữu nhiều chi tiết kiến trúc đáng giá, vừa
khoáng đạt,hoà hợp, bay bổng, lại vừa ý nhị, mang nhiều tâm tư, tình cảm của các
bậc tiền bối làng Cựu. Tựu chung lại, kiến trúc nhà ở làng Cựu kết hợp nhiều phong
cách, mang nhiều nét cổ kính, sang trọng, đại diện cho một thời kỳ lịch sử vàng son,
một nét văn hoá nho nhã, hiếu đễ đã ăn sâu vào tiềm thức người dân làng Cựu. Đến
tận ngày nay, nhiều giá trị quý báu mà quỹ di sản này mang lại vẫn còn nguyên giá
trị, có thể khai thác sử dụng và giữ gìn phát huy cho thế hệ mai sau.
Tuy nhiên, do tác động của đời sống kinh tế, sự chuyển đổi cơ cấu ngành
nghề, gia đình hạt nhân chiếm ưu thế, lối sống nông thôn chuyển sang lối sống
thành thị. Vì thế không gian ở truyền thống dần biến mất thay vào đó là việc chia
nhỏ không gian cho từng hộ gia đình, nhà cao tầng được xây dựng, hệ thống vườn
cũng được chuyển sang thành nơi xây dựng nhà cửa. Bên cạnh đó, khá nhiều ngôi
nhà truyền thống đã bị phá bỏ, chia cắt cho nhiều chủ sử dụng làm cho không gian
ngôi nhà bị phá huỷ. Nhiều thành phần trong ngôi nhà đã bị thay thế, các ngôi nhà
mang phong cách thuộc địa bị chia nhỏ cho nhiều chủ sử dụng, cải tạo làm biến
dạng, mất đi nhiều giá trị quý báu. Đây là những thử thách thật sự cam go cho công
tác quản lý, quy hoạch của các nhà bảo tồn, kiến trúc trong giai đoạn hiện nay.