Tải bản đầy đủ
Chương I. Tổng quan về tổ chức KGNDVCC gắn với bộ hành ĐT.

Chương I. Tổng quan về tổ chức KGNDVCC gắn với bộ hành ĐT.

Tải bản đầy đủ

2

- Phơnălo iăth oăh nhăth căng m,ăt

ngă ngă

iăđ ă ơuăđáyă Ơăn căc aăKGN,ăg m:ă

KGNăhoƠnătoƠnămƠădi năđáyă Ơăn căch mătrongălòngăđ t;ăKGNă1ăph n,ăđáyăn măd



và nócăn măngangăm tăph ngăđ t;ăKGNăn aăch măn aăn i,ăc ăđáyăn măch mătrongăđ t,ă
n căn iătrênăm tăđ t.ăLo iăn aăch năn aăn iăl iăc ă ăbi năth :ăKGNăki uă ơnătr ngălƠă
KG l ăthiênăc ăđáyăch măd
đ tă Ơăđ

iăm tăđ tă Ơălo iăKGNămáiăph ăđ tăc ăn căn iătrênăm tă

căbaoăb că1ăl păđ tăbênătrên.

1.1.2. L ch s h nh thƠnh c a vi c s d ng KGN
2
Vi căconăng

áẾ giai đ n khai ỏháẾ ốà s ế ng KGN
iăbi tă ăd ngăKGăd

iălòngăđ tăđưătr iăquaă1ăquáătr nhăkéoădƠiăt ă

t ăphátăđ năt ăgiác.ăThúcăđ yăchoăquá tr nhănƠyăphátătri năkhôngăg ăkhácăchínhălƠă ă
phátătri năt ăthơnăc aănhơnălo iăcùngă ăphátătri năc aă că năxu tă Ơă ăti năb ăc aă
khoaăh căk ăthu t.ăQuáătr nhăkhaiăthácă Ơă

ăd ngăKGăng măc aănhơnălo iătr iăquaă5ă

giaiăđo nă au (B ngă1.1):
B ng . . Quá trình khai thác và s d ng K N c a nhân lo i (ngu n: tác gi t ng
h p)
Th iăk ăđ ăđá, b tăđ uăt ăkhiăxu tăhi năconăng iăđ năn mă3
ătr că
ắh i đ i
côngănguyên.ăLƠăth iăk ămƠăconăng iăắ năhangă ăl ”,ă ăd ngăhangăđ ngă
nguyên
thiênăt oăđ ăch ngăl iănh ngănguyăhi măt ăt ănhiên
ỏh Ổ
B tăđ uăt ăn mă3
ătr căcôngănguyênăđ năth ăk ăth ă5.ăLƠăth iăk ăb tă
ắh i k Ế
đ

cu

ngă

minh.ă
Côngă tr nhă đ că xơyă d ng,ă trongă đ ă conă ng iă
đ i

ắh i
k
ỏrỐng đ i

ắh i
k
Ế nđ i

ắh i
k
hi n đ i

ho căt năd ngăc ătácăđ ngăđ năKGăng măthiênăt o,ăho căch ăđ ngăkhaiăpháă
cácăđ ngăh măchoăm căđíchălƠmăkhoăch a,ăch ătrúă n....ă Ơăchínhăk ăthu tă
khaiă thácă ă th iă k ă nƠyă đưă đ tă n nă m ngă choă k ă thu tă ă d ngă KGă ng mă
ngày nay.
B tă đ uăt ăth ăk ăth ă5ă đ năth ăk ăth ă1 .ă ăth iă k ănƠyă i că ăd ngă
KGNăđưăgi măđiă ăk ăthu tăxơyăd ngăđưăkháăcao,ăđápă ngănhuăc uăc ătrú,ă
lƠmăkhoăch aă Ơăphòngăth ...ăCácăcôngătr nhătrongălòngăđ tăđ căth căhi nă
ch ă y uă doă conă ng iă ti nă hƠnhă khaiă thácă m ă khiă nhuă c uă ă d ngă ngu nă
kimălo iănh ăđ ng,ă tăầăđangăb tăđ uă Ơăt ngănhanh.
B tăđ uăt ăth ăk ăth ă1 ,ăkh iăđ u cu căcáchăm ngă ă năxu tăđ năth ă
k ăth ă19.ăDoăđư phátăminhăraăthu căn ă Ơăđ măn ă Ơoă ngăd ng. H ătr ă ă
phátătri năcácăcôngătr nhăxơyăd ngătrongălòngăđ t,ăn ămangăl iăthu năl iăchoă
i căkhaiăthácăcácăkhoángă n.ă tălo tăcácăh mălòăđ căm ănh măkhaiăthácă
nguyên,ănhiênăli uăph că ăchoăcácăngƠnhăcôngănghi păch ăt oămáyă Ơăt mă
ki măkimăc ng,ăkimălo i-ăđáăquỦ,ăđ nhăđi mă Ơoăđ uăth ăk ă .ă căbi t,ă
ngoƠiă h ă th ngă c ngă ng mă đôă th ,ă th iă k ă nƠyă conă ng iă tr ă l iă i că ch ă
đ ngăt oăraăcácăKGăd iăm tăđ tăchoăm căđíchă inhăho t,ătuyăch ăc căb ă ă
ph năd iăcácălơuăđƠi,ătòaănhƠălƠmăh măm ,ăkhoăch aăđ căl p
că đánhă d uă b ngă ă raă đ iă c aă đ ngă x ă đi nă ng mă ă TPă Londonă
n căAnh.ăVi căxơyăd ngăcácăđ ngăh măGT c ăgi iă ƠătƠuăđi năng măd nă
đ năc năth aămưnăcácănhuăc uăn iăli năph ngăti năGTă iăcôngătr nhă ƠăKGă
d chă ăđiăkèmăc aăcu că ngă T khi năchoă i că ăd ngăKGătrongălòngăđ tă
đưătr ăthƠnhăh ăth ngăliênăk tă iănhau.ăNgƠyănayăKGN đôăth ătr ăthƠnhăph ă
bi n,ăđ căphatătri năngƠyăcƠngănhanh,ăcƠngăm nhă ƠăcƠngăđaăd ng

3

1.1.2.2. Khai thác KGN cho DVCC ắ
. Cùngă

iă ăh nhăthƠnhăc aă T, KGN đ

căkhaiăthácăchoăc uătrúcă T t ăth păđ nă

cao,ăt ăkhôngăđ năc ă ă inhăho tăc aăconăng

i.ăLo iătr ăcácăKGN ắt năd ng”ă(hangă

đ ngăt ănhiênă c ă nă ho căh măkhaiăthácă m ăc ăhayăt ngăh măcôngătr nh xơyă d ng)ă
ph năl nădƠnhăchoăl uătr ăkhoătƠng,ăm ăđ uăchoă i căđƠoă ơuăxu ngăđ tăm tăcáchăch ă
đ ngănh măph că

ăcôngăc ngăchínhălƠăh ăth ngăh ăt ngă T (đ

ngăc ng,ăc păn

c,ă

d năkhíăđ tăầă Ơăc pă đi n,ătruy năthôngă auănƠy).ăKGNDVCCă T đưăb tăđ uăđ



chú ý t ăđ uăth ăk ăXX,ăb tăđ uăth nhăhƠnhăt iăcácăn

cănh ăPháp,ăPh năLan,ăHoaăK ,ă

CanadaăK ănguyênăắt nhăti nă Ơoălòngăđ t”-khai thác KGN cho DVCC đ
t ă i căkhaiăthácăng măchoăGT,ăc ăth ălƠăh ăth ngă
này là (và song hƠnhă

troă Ơăđ

căti păn iă

ngăh măôătô,ăr iă auă

i)ăcácăh măb ăhƠnh.ă

Hi pă h iă H mă Ơă KGN th ă gi iă (ITA-AITES)ă đưă đ

că thƠnhă l pă Ơoă n mă 1974,ă

g mă 71ă qu că giaă thƠnhă iênă hi nă t iă Ơă 31 ă thƠnhă iênă liênă k t,ă nh mă khuy nă khíchă
i că
b nă

ăd ngăcácăl păd

iăb ăm tă ăl iăíchăc aăc ngăđ ng,ămôiătr

ngă Ơ phátătri nă

ng,ă Ơăđ ăthúcăđ yăti năb ătrongă i căl păk ăho ch,ăthi tăk ,ăxơyăd ng,ăb oătr ă Ơă

anătoƠnăc aăđ

ngăh mă ƠăKGN.

B tăđ uăt ăn mă19 3,ăKGN đưăchínhăth căđ

căcôngănh nălƠăm tălo iătƠiănguyên.ă

N mă 1991,ă t iă m tă h iă th oă doă ITAă t ă ch că (Hi p h iă qu că t ă
h m),ă Tuyênă ngônă Tokyoă đưă raă đ iă

ă

ă d ngă KGN và

iă n iă dungă ắTh ă k ă XXIă lƠă th ă k ă

ă d ngă

KGN”.
1.1.3.

ng l c c a vi c khai thác vƠ s d ng KGN T:

ngăl căc aă i căkhaiăthácă Ơă

ăd ngăKGN

T đưăđ

căITAăt ngăk tătrongă

b ngă1. ă au:
B ng . .
ng l c c a vi c khai thác và s d ng K N T (ngu n: ITA)
tă đ ă xơyă d ngă trongă TP ngƠyă cƠngă bưoă hòa,ă giáă đ tă ngƠyă
Tài nguyên
KG r ng l n cƠngăcao,ăkhôngăcònănhi uăKG trênăm tăđ tăn a,ănh ngăKG trong
lòngăđ tăth ăcònăphongăphúă Ơăr ngăl n,ăn hoƠnătoƠnăc ăhi uăqu ă
trongă i căgi iăquy tă năđ ătƠiănguyênăđ tăc aă T Ơă năđ ăm tă
đ ăxơyăd ngătrongă T.ăNgoƠiăra,ă i căkhaiăthácă Ơă ăd ngăKGN
thƠnhăth ăc ănhi uăl iăíchă Ơăthuăhútăngu năđ uăt ăđángăk .
Tínhă cáchă nhi tă t tă c aă đ tă Ơă nhamă th chă đưă khi nă choă cácă
ắi ỏ
ki m
côngă tr nhă xơyă d ngă d iă lòngă đ tă c ă tínhă ti tă ki mă n ngă l ngă
n ng l ng
h nă nh ngă côngă tr nhă trênă m tă đ t,ă c ă l iă choă ă phátă tri nă b nă
ngă c aă T,ă quană tr ngă h nă c ă lƠă n ă thúcă đ yă ch tă l ngă đ iă
ngăc aătoƠnăTP,ăđ tăđ că ăhi năđ iăh aăcaoăđ .
Tr căh t,ăn ngăl căc ă ăh ăt ngăc aă T khôngăđ ăm nh,ăyêuă
Ải i
qỐỔ ỏ

4

ố n đ
ế
xây
chen
công
trình
Ếa
ỏ ng
trong TP
ả nh ỏhành
m ỏ
môi
ỏr ng sinh
thái ắ hoàn
ỏ àn

nhiên
ắính kh ỏhi
ỏrên ph ng
ếi n kinh ỏ
k ỏhỐ ỏ

c uăc păthi tălƠăph iăc iăt oă Ơăphátătri n,ăchoănênă i căkhaiăthácă Ơă
ă d ngă KGN đ ă lƠmă c ă ăh ă t ngă ă c ă l iăth ă m nh.ă Th ă hai,ă
khuă cătrungătơmă iăm tăkh iăl ngăxơyăd ngăl nă ămangăl iă ă
th ngănh tă Ơăphơnălu ngăGT rõărƠng,ănh tălƠă ăphátătri năc aăcácă
đ ngătƠuăđi năng măđưăthúcăđ yăm nhăm ă ăm ăr ngăcácăKGN
khác.
ămôiătr ngăm tăđ tăc aăTP chúng ta là TP t ănhiên,ăTP yêu
thiênănhiênă ƠăhƠiăhòaă iăthiênănhiênăluônălƠăm cătiêuăxơyă d ngă
mƠăconăng iămu năh ngăt i.
Vi căcácătòaănhƠăcaoăt ngăm călênăcùngă iă i căt oăraăKG T
m iă đưă c tă đ tă m iă quană h ă l chă ă c aă TP,ă lƠmă ph ngă h iă đ nă
di năm oă Ơăc nhăquanăc aă T truy năth ng.ăVi căkhaiăthácă Ơă ă
d ngăKGN ăb oă ăđ căcácăki nătrúcăl chă ă Ơădi năm oăc aă
m tă T truy năth ng.
Tr iăquaănhi uăn măchi nătranh,ăxơyăd ngă Ơăphátătri năđưăchoă
raăđ iăc ă ă tăch tă Ơăn năt ngă ngăch c,ăđi uănƠyăchoăth yă i că
khaiăthácă Ơă ăd ngăKGN lƠăhoƠnătoƠnăc ăth .ăNgoƠiăra,ăk ăthu tă
đƠoăx iăđưăti năb ă ƠăthƠnhăth căh nănhi u,ăđ ăkh ăc ngănh ăchiă
phíăchoă i căxơyăd ngăKGN ngƠyăcƠngăgi măđi.

1.2. T NG QUAN V

T

CH C KGNDVCC G N V I B

HÀNH T I CÁC

T TRểN TH GI I HI N NAY.
1.2.1. Tình hình t ch c KGNDVCC t i các T th gi i
1.2.1.1. ắ Ếh Ế ẦẢNDV
H uăh tă T l năđ uăc ăl chă

ỏ i ẾáẾ ắ châu Âu.

hình thành Ơătruy năth ngă

Vi căphátătri năTP lanăr ngă(nh tălƠă auăTh ăchi nă )ăth oăxuăh

ăd ngăKGN lơuăđ i.ă
ngălyătơm,ăngh aălƠă

cácă khuă ă đ

că xơyă d ngă m iă t iă Ơnhă đaiă ngo iă ô;ă ùngă trungă tơmă m tă đ ă dơnă c ă

khôngăt ngătr

ngăđ tăbi n,ăth măchíăgi măđi.ăTuyănhiên ùngătrungătơmă nălƠăn iăt pă

trungă đôngă ng

i.ă H ă th ngă

troă ph nă l nă đ

( òngătrònă Ơătia)ănh măđ aăđ năng

că xơyă d ngă th oă d ngă m ngă nh nă

iădơnăt ăngo iăôă Ơoăn iăđô.ăKGNDVCC banăđ uă

ch ăn mă ăph năch măc aăgaă Ơăl iăxu ngănhƠăgaăng m.ăSauănƠy,ăm tă
l ătrongăkhuă
đ

đ

ngă Ơăgiaoă

cătrungătơmăc ăm tăđ ăGT c ăgi iăcaoăm iăn yă inhănhuăc uăxơyăd ngă

ngăh măb ăhƠnhăđ ătránhăxungăđ tăGT.ă iăkèmăn ălƠăcácăDV ph că

ăhƠnhăkháchă

trong Ng măb ăhƠnh.ă ápă ngănhuăc uăb oăt năcácăy uăt ă năh a,ăl chă ăc aă T c ă
nên các TP chơuă Ểuă r tă n iă ti ngă
côngătr nhăc ăgiáătr ,ă

năhoa,ăqu ngătr

choăc ădơn,ăm tăkhácăph că
Doă truy n th ngă

iă 1ă lo tă cácă trungă tơmă Ng mă DV n mă d

ăl

ng.ă

iă cácă

tăm tăb ă ung DV mangătínhăth iăđ iă

ngăkháchăduăl chăđôngăđ oăđ nă

ă d ngă t ngă h mă côngă tr nh,ă i că k tă n iă chúngă

iăắC uăl căđ a”.ă
iă cácă th ă lo iă

5

Ng măDV k ătrênăquaăcácăđ

ngăNg măb ăhƠnh,ăh nhăthƠnhăm ngăl

iăNg măDV

T

di năraăkháăt ănhiên.ăC ăth ăđi măquaă i că ăd ngă ƠăkhaiăthácăKGN ki nătrúcăDVCC
m tă ăqu căgia,ăTP đi năh nhă ăchâu Âu:
V

ng qỐ c Anh:ăLƠăn iăkh iăđ u và có h th ng Metro quy mô nh t th

gi i, ví d TP Londonăc ăh nă4
choă h nă ă tri uă r
th

iă l

kmăđ

ng và 275 tr m ga

năkh p vùng ph c v

t khách m i ngày. Ng m DV g n li n v i h th ng Metro,

ngăđ t t iăđ u l i d n t m tăđ t xu ng tr mă(bênăd

công trình). Do h th ng DV v năđưăđ

i v a hè ho c trong t ng h m

c quy ho ch t t c ng v i m ngăl

phát tri n nên t i Anh có r t ít trung tâm Ng m DV l nănh ăcácăn

i Metro r t

c khác. (xem hình

1.1)

Hình . . M t c t nhà ga và DV ng m t i thành ph Leeds và ga Auber
London, Anh (ngu n adventures ithben.com)

thành ph

C ng hòa Pháp: ngoài h th ng Metro và h th ng Ng m b hành, vi c s
d ng KGN đ b o v c nhăquană

năh aă Ơă l ch s t i th đôăPariă n

căPhápăđưăc ă

nh ngăđ ngăg păxu t s c. Vi n b o tàng Louvre là m t trong nh ng trung tâm ng m
n i ti ng th gi iăđưăduyătr ăki n trúc c đi năbanăđ u trong khi v năđ tăđ
c u m r ng.ăCôngătr nhăđ

c thi t k b iăI ăP i,ăhoƠnăthƠnhă Ơoăn mă19

c các yêu
,ălƠăh nhă

m u cho kh n ngă m r ng, hi nă đ i hóa ki n trúc c đi n nh KGN đaă n ng.ă

Hình . . S đ l i vào bên trên DV ng m b o tàng Louvre. (ngu n:
listentheworld.wordpress.com)

i

6

ng

iăth

ng ch bi t t i KGN Louvre nh m m r ng di nătíchătr ngăbƠyă Ơăk thu t

và t o thêm các l i vào ch ít bi t v KG DV choăkháchăth măquanăc a nó. Các trung
tâm mua s m là s b sung g năđơyănh t c a khu ph c h p b o tàng Louvre (Grand
Louvre). (hình 1.2)
ảầB

Ế: Các TP n



căr tăđ ăcaoătínhăhi uăqu ăKGN choăb ăhƠnhă Ơă

DV,ă đ nă m că m tă lo tă c uă b ă hƠnhă ă TPă L ip igă choă dùă đ

că đ uă t ă kháă t nă kémă

nh ngănayăđưăb ăđ păđiăđ ăthayăb ngăh măb ăhƠnh.ăH uăh tănh ngăh măđ

ngăb ă

ngưăt ăđ uăc ătrungătơmăDV bênătrong.ăT iă unich,ăđ b oă ădiă nă năh aăng
xơyăd ngăhƠngălo tăcácăKGN bênăd

iădiătích.ă

tăm tăk tăn iă




iătaă

troăn uăc ,ăm tă

khácăcungăc păDV cho du khách. (xem hình 1.3)

Hình .3 . L i vào và bên trong h m b hành qua m t ngã t
(ngu n adventures ithben.com)

V

thành ph Munich,

ng qỐ Ế ảà ầan: C ă ănh ăngh chălỦăkhiăHƠălanălƠăđ tăn

th pă h nă m că n

că bi n,ă th ă nh ngă l iă lƠă n

c

căc ăn năchungă

căc ă nhi uă d ă ánă khaiă thácăKGNă nh tă

châu Âu. Hi năđangăc ăd ăánăk tăn iăcácăTP phíaăTơyăb căđ tăn

c,ădƠnhăm tăđ tăchoă

KG xanh.
Tuy nhiên KGN DV n iăti ngăth ăgi iăl iăr tănh .ăT iăTPăRot rdam,ănhuăc uăn iă
ăkh iăph ăt iătrungătơmăđiăb ăLi nbaană(Rott rdam,ăHƠăLan)ăđưăđ
m tă l iă điă chênhă c tă xuyênă đ

căgi iăquy tăb ngă

ng.ă Kho ngă tr ngă gi aă cácă kh iă nhƠă th

ngă m iă dƠiă

Hình .4. Sàn âm k t n i bên đ ng thành ph Rotterdam, Hà Lan: Toàn c nh
(Ngu n: google.com) và l i xuyên qua đ ng, bên v n là các kios k t n i DV liên t c
qua đ ng. (ngu n: tác gi )

7

m,ăb ăngangăkho ngă35măđ

căh ăơmăn nă ăgi aăthƠnhă ă ơnăơmădƠiăh nă1

ămétă

m iă Ơn,ăr ngăt ă13-1 m.ă ăđ uăc ăthangăb ă Ơăthangămáyăl ăthiênăđiăxu ngă(x măh nhă
1.4).

ơyă lƠă h nhă th că k tă n iă thôngă minhă Ơă r tă thơnă thi n,ă lƠmă duă kháchă

chuy nă

aă diă

aănh năng m,ămuaăbánăhƠngăh aăliênăt căh tă căt ănhiên.

Italia: Ng m DV c ngă gi ngă nh ă cácă n

că chơuă Ểuă khácă nh ngă tínhă k t n i

không cao. Ph n l n KG Ng m DV n m t iă đ u m i ga xe l a, tr mă

troă Ơă d

t ng h m công trình. M t lo t h măđ

ăkhôngăphátă

ng b xây d ng nh ngăn mă19

huy hi u qu vì không có DV điăkèm.ăNg

i dân ng iăb

nghi và thi u an ninh. R t nhi u ng măăquaăđ

i

c xu ng h m vì thi u ti n

ng b đ ngăc a, m t s b bi n thành

các c a hi u ho c nhà v sinh công c ng. (xem hình 1.5).

Hình . . Ng m b hành Italia. a, L i xu ng các t ng h m DV d i nhà ga trung tâm
oma. b, H m b hành b đóng c a do b n th u và nguy hi m, đã bi n thành c a hi u
sách. (ngu n: .flickr.com)

NgoƠiănh ngăKG tiêuăbi uătrên,ăcácăTP chơuăỂuăc ngă

cho DV T đ

căt ngăk tătrongăb ngă1.3 d

ăd ngăr tănhi uăcácăKGN

iăđơy:

B ng .3. K N cho b hành và DV các T châu Âu. (Ngu n: tác gi t ng h p)
Qu că
TP, Vùng
Công trình, Quy mô
gia
Frankfurt
ngăl iăng măxungăquanhăcácăgaăx ăđi năng m
Hamburg
ngăl iăng măk tăn iăcácătr mătƠuăđi năng m,ăc aăhƠngă Ơă
trungătơmămuaă măd iălòngăđ t
Stuttgart
Cácătr mătƠuăđi năng măk tăn iăm ngăl iăng m,ăng mătrungă
c
tâm muaă mă Ơăph ămuaă m
Berlin
ngăl iăng măk tăn iănhi uătòaănhƠ,ăcácădoanhănghi pătrênă
c ăhaiăbênăc aăđ ngăng m
Munich
ngăl iăxungăquanhăcácătr mătƠuăđi năng măd iălòngăđ t
Moscow
ngăl iăng măk tăn iătrungătơmămuaă măng măđ năgaătƠuă
đi
năng
m
Nga
Xanh
Pê TrungătơmăTh ngăm iăng măTPăSt. Petersburg. iă ăt ngă

8

th

ngăm iă Ơă1ăt ngăđ ăx ăt iăT ngădi nătíchă9 .
ăm .
Anh
ngă l iă ng mă k tă n iă gaă tƠuă đi nă ng mă đ nă tòaă thápă nă
phòngă Ơătrungătơmămuaă m
Pháp
Paris
200.000 m2 ng mă ph că h pă trongă L ă Hall ,ă m ă c aă Ơoă
n mă 1979;ă t ă h păth ngă m iă Ơă DV ti nă íchă g nă iăng mă
b oătƠngăLu r .
Ph nă
Helsinki
ngăl iăng măk tăn iăbaătr mătƠuăđi năng mă Ơătrungătơmă
Lan
muaă mă c ă tínhă n ngă ph că h pă áuă t ngă Ơă m tă nhƠă gaă x ă
buýt trungă ng, đ aăph ng.ă ngăl iăng măđưăk tăn iăđ nă
g nătrungătơmămuaă mă Sokos và Stockmann.
HyăL p Athens
ngăl iăng măxungăquanhăgaătƠuăđi năng măqu ngătr ngă
Omonia.
Hà Lan Amsterdam
ngăl iăng măc ăch aăcácăc aăhƠng,ănhƠăhƠngă Ơăcácăngơnă
hƠng,ăk tăn iănhƠăgaăTrungătơmăAm t rdamă iăh ăth ngătƠuăă
đi năng m.
Rotterdam Ng măk tăn iăth ngăm iă ăbênătr ngăkhuăph ăđiăb ăLib iană
n iăti ng.
Tây Ban Bac-xê-lôngă ng mă quaă m tă kh iă nhƠ.ă NgoƠiă ra C ă m tă trungă tơmă
Nha
na
muaă măd iăđ tăb ăb ăhoangăg năPlaça de Catalunya g iălƠă
Avinguda de la Llum ,ă đ ngă c aă k ă t ă 1990 ,ă mƠă bană đ uă
đ căm tăph năc aă m tăd ăánăđ yăthamă ngănhi uăh năđ ă
xơyăd ngăm tăTP ng măbênăd iătrungătơmăc aăBarc lona.
Th yăS Geneva
Trungătơmămuaă măng măk tăn iăcácăc aăhƠngătrênăb ăm tă Ơă
trungătơmămuaă m RailCityăng măăc ăth ăti păc nă Ơoăcácă
sân ga.
St Gallen
ngăl iăng măk tăn iăb nhă i nă iăcácătòaănhƠ,ăc aăhƠngă
Ơăcácăc ă ăl uătr .
Ukraina Kiev
ngăng măbaoăg măphòngăch ăd iăng măk tăn iă troă Ơă
trungătơmămuaă măxungăquanh Maidan Nezalezhnosti.
Ý
Roma
Trungătơmămuaă măng mănhi uăt ngăd iălòngănhƠăgaăđ ngă
tătrungătơm.
1.2.1.2. ắ Ếh Ế ẦẢNDV
ỏ i ẾáẾ ắ khỐ ố Ế B Ế M
téc bua
London

Khu v c B c M g m Canada và Hoa K c ă đi u ki n t nhiên và kinh t ,
tr nhăđ phát tri năt

ngăđ ng v iăchơuăỂuănh ngăchi năl

c phát tri n T khác nhau.

LƠă ùngăđ t m i v i m tăđ dơnăc ăth p, l i áp d ng chính sách khuy n khích công
nghi p ô tô nên TP tr i r ng v i h th ngăđ

ng cao t c r t hoàn thi n,ădoăđ ăh th ng

Metro không phát tri n b ng.ăNh ng không vì v y mà ng m cho DV kém phát tri n.
B iătuyăth aădơnăh nănh ngăho tăđ ng t i vùng trung tâm r tă ôiăđ ng, nhu c u tách
r i b hành GT c ăgi iăđôngăđúcăđưăh nhăthƠnhăh th ng c u, h mă

t b hành kèm

theo DV kháăđ ng b .
Canada: lƠăn
s l

c khai thác KGN cho DVCC

T d năđ u trên th gi i c v

ng, quy mô và hi u qu .ă Trongă đ ă n i b t là 2 "TP ng m" có tên RESTO và

9

PATH. Chúng là nh ng h th ng Ng m b hành có khí h uăđ

c ki m soát, r t thích

h p v iăđi u ki n th i ti t l nh l o kéo dài c a Canada. Tuy nhiên, lý do tr c ti păđ
hình thành và phát tri n c a chúng l iăđ

căthúcăđ y b i vi c gi i quy t nhu c u KG

DVCC:ă n mă 19 ă t i Toronto, các nhà quy ho ch TP đưă quy tă đ nh gi i quy t t c
ngh n t i trung tâm TP đôngăđúcăb ng cách di chuy n các trung tâm mua s m xu ng
d

iălòngăđ t; t i Montreal, riêng ph n dành cho mua s m chi măđ n 50% t ng di n

tích ng m.
Ng m Toronto -PATH là m tămôiătr
TP.ăNh ăm t m ngăl
10 kh i, v i t ngăđ

iădƠnhăchoăng
ngăđiăb

bao g m nh ngăngôiănhƠăd

ng

T r ng l n, có th coi là m t TP trong

iăđiăb , t h p ng m r ng kho ng 6 kh i và dài

ƠoădƠiăđ n 3 km. PATH là m t ph c h păth

ngăm i,

iălòngăđ t v iăh năm t n a tri u mét vuông KG bán l

đ y v i 1.200 c a hàng khác nhau và s d ng kho ng 2.500 nhân công. T ng c ng,
DV c a PATH ph c v cho nhu c uăhƠngăngƠyăchoăh nă1

.

ăng

i.ă(h nhă1.6).

Hình .6. H th ng ng m Toronto: S đ và K DV bên trong (ngu n: torontoist.com
và lostgirlsworld.com)
Hình 1.6. S đ H th ng ng m Toronto và 1 KG DV bên trong (ngu n: torontoist.com

RESTO là tên g i c a TP ng m Montreal , hay "la ville souterraine" b ng
ti ng Pháp, là m ngăl

i ng m l n nh t trên th gi i. T ng c ng có 3 kmăđ

k tă n iă 41ă kh iă nhƠă trongă di nă tíchă 1 km ă (chi mă
th

ă KGă

ngăh m,ă

nă phòngă Ơă 35 ă KGă

ngăm iăcu ăTP) bao g m cácătòaănhƠăc năh , khách s n,ă năphòng,ăngơnăhƠng,ă Ơă

cácă tr

ngă đ i h c,ă c ngă nh ă cácă KG công c ngă nh ă c a hàng bán l và trung tâm

mua s m, phòng hòa nh c, r p chi u phim, trung tâm thiăđ uăkhúc côn c u Bell, b o
tàng... . Ph c v công c ngăc ăh nă .

ăc a hàng và 40 r p chi u phim và nhi u KG

10

DV khác. M i ngày RESTO ph c v h năn a tri u khách du l chăth
c pă Ơoăcácăđi m tham quan khác nhau trong TP d
Hoa K (M ): lƠăn

ng xuyên truy

iălòngăđ t. (x măh nhă1.7)

c có nhi u TP t ch c KGN cho DV nh t v i các quy

Hình .7. H th ng ng m Montrea:. (a)S đ ; (b) K đi b kèm DV bên trong. (Ngu n:
city-data.com)

mô,ăcôngăn ngăkhácănhau.ăPhong trào xây nhà ch c tr i v iă ăph bi năc aăx ăh iăđòiă
h iăcácăt ngăh măđ ăx ăd

iăcácănhƠăcaoăt ngă Ơăchínhănhuăc u m r ng,ăliênăk tăcácă

h măđ xe c ng v i m tăđ xe c r tăcaoătrênăm tăđ tăd năđ n s k t n i các KG d
đ t v iănhauăđưăh nhăthƠnhăm ngăl

iăph că

ăr ngăl năd

i

iălòngăđ t. N i b t nh t là

T h p ng m Dallas,ăđ ng vai trò cung c p DV cho c h th ng m ngăl

iăđiăb ăng mă

-ăn iă(Th ăP d ayă y t m)ăăk t n iăcácătòaănhƠă năphòng,ătrungătơmămuaă m t i TP
Houston, M . Nó bao g m m t h th ngă cácă đ
phíaă tơyă đ
đ

ng h mă n mă ơuă d

i 6m c a n a

ng ph trung tâm TP Houston,ă c ă chi uă dƠiă t ngă c ngă h nă 1 km. Các

ng h măđ

c m trong gi làm vi căb nhăth

ng t ă -7ăgi ă ángăđ nă7ăgi ăchi uă

cácă ngƠyă th Haiă đ n th ă Sáuă trongă tu n.ă HƠngă tr mă c aă hƠng,ă đi m bán l th că nă
nhanh và DV đ

căđ tătrongăđ

ng h m. (hình 1.8).

Hình . . T h p ng m Dallas, M : B n đ trung tâm và s đ đ
n i trên cao. (Ngu n:city-data.com)

ng ng m; sky alks k t

11

G năđơy,ă

phát tri n KGN cho DV t i Hoa k còn m nh m h nă

lo t d án c i t o các nhà ga trung tâm t i các TP l nănh ăD n r,ăN
đ ,ă i c g n k t Ng m b hƠnhă ƠăDVăđ
cácăc ă

th

i hàng

YorkầămƠăt i

c th c hi n v i quy mô l n. Vi c m r ng

ngăm iă c ngăt mă đ năKGNănh ăd án 15.545 feet vuông dành cho h

th ng phân ph i c a hãng Apple, làm ng mă d

i sân c aă tòaă nhƠă th

ngă m i 1345

Sixth Avenue (NewYork). (xem hình 1.9).

Hình . .M t b ng, m t c t các gian hàng c a hãng Apple đ t ng m t i Ne
(ngu n: ne york.nearsay.com)

ork M .

Ngoài nh ng KG trên, vùng B c M còn có r t nhi uăcácăKGNăchoăDVă Tă
tiêu bi uăđ

c t ng k t trong b ngă1.4ăd

iăđơy:

M

Canađa

B ng .4. K N cho b hành và DV B c M . (Ngu n: t ng h p)
Qu că
TP, Vùng
Công trình, Quy mô
gia
Edmonton
căg iălƠăP d ay,ăk tăn iăcácătòaănhƠă Ơăcácătr mă
LRTăc aălõiătrungătơmăTP
Halifax
că g iă lƠă Do nto nă Hali axă Link,ă trongă òngă 1 ă
phútăđiăb ăkho ngăcáchăt ăm tăđi măđ năkhác.
Montreal
căg iălƠăRESO,ă3 ăkm,ăbaoăg măh nă41ădưyăph ă
Toronto
căg iălƠăPATH,ăr ngă ăkh i,ădƠiă1 ăkh i,ă 7ăkm
Vancouver
H nă3ăkh iăTP,ăk tăn iă ătrungătơmămuaă m,ă
ăc aă
hƠngă Ơăbaătr mă tro
Winnipeg
K tă n iă nă phòngă th ngă m i,ă caoă că nă phòngă Ơă
GT trung tâm TP
Albany,
New
că g iă lƠă trungă tơmă muaă mă ng mă Empir ă Stat ă
York
Pla a,ăk tăn iănhƠăhát,ăB oătƠng,ăTh ă i n,ăthápă Ơă nă
phòng
Atlanta, Georgia
căg iălƠăng m,ăbaoăg mă ăkh iăph
Chicago, Illinois
că g iă lƠă P d ay,ă baoă g mă 4 ă kh iă ph ă ( km ),ă
k tăn iă5 ătòaănhƠ
Dallas, Texas
căg iă lƠă h ă th ngă k tă n iă b ă hƠnhă Dalla ,ă c ă trênă
khôngă Ơăd iăm tăđ t
Duluth,
K tăn i nhi uătòaănhƠ
Minnesota
Houston, Texas
H ăth ngăđ ngăh m dƠiă11ăkmăđ căthi tăl păkho ngă

12

haiăm iă tăd iătrungătơmăđ ngăph ,ăbaoăg măm tă
lo tăcácăđ ngăh măng m,ă ky alk ătrênăm tăđ t.
New York City, N măt iăTrungătơmăRock ll ră ă anhattan,ăbaoăg mă
New York
1 ăkh iăTP
Oklahoma City, DƠiă1, ăkm,ăh ăth ngăng mă Ơăh ăth ngăSky alkăbaoă
Oklahoma
g mă ădưyăph ,ăk tăn iă3 ătòaănhƠ
Philadelphia,
tă ă phòngă đ iă ng mă l nă trong trung tâm TP k tă
Pennsylvania
n iăcácătr mătƠuăđi năng m
Richmond,
K tăn iăcácătòaănhƠăchínhăph ăqu căgia
Virginia
Rochester,
K tăn iăcácătòaănhƠăc aă ayoăClinică iăđ ngăh m,ă
Minnesota
c ăch aăkháchă n
Seattle,
N mă ă
tlak ăk tăn iă iătr măx ăbuỦt;ăkhácăk tăn iă
Washington
iăqu ngătr ng,ăkháchă n,ănhƠăhátă Ơăcácăc aăhƠngă
bánăl
Washington DC
K tăn iăt tăc ăcácătòaănhƠă ăt ăh păCapitol
1.2.1.3. ắ Ếh Ế ẦẢNDV

ỏ i ắ khỐ ố Ế Ếh Ố Á

Khôngăc ătruy năth ngă ăd ngăt ngăh măcùngă

iăti măl căkinhăt ăkhôngăm nhă

nênăh ăth ngăng măGT kèm theo DV phátătri nămu nă Ơăkhôngăph ăbi năb ngă ùngă
chơuăỂu,ăb că

.ă T chơuăỄăn iăchungă phátătri năh

ngătơm,ăngh aălƠădùă m ăr ngă

nh ngăc ădơnă năt pătrungătrongă ùngăn iăđô.ăS căépăph iăkhaiăthácăKGN cho GT và
DV t iăcác khuă

cătrungătơmăr tăl n.

S ăkhácăbi tă

ăkhíăh uă Ơăkh ăn ngăkinhăt ăd năđ nă i că

ăd ngă Ơăkhaiăthácă

KGN ki nătrúcăDVCC khôngăđ ngăđ uăgi aăcácă ùng,ăqu căgia.ăT iăkhuă
c ă th ă chiaă 3ă ùngă

căchơuăỄ,ă

iă nh ngă hoƠnă c nhă Ơă kinhă nghi mă khácă nhau:ă ôngă B că Ễ,ă

TrungăQu că Ơă ôngăNamăỄ.
 Vỹng ông B c Á:
Bao g m Nh t b n và Hàn Qu c, có khí h u l nh và ti m l c kinh t m nh, h
th ng Ng m DV g n v i k t n i



c xây d ng s măh nă Ơăphátătri năt

ngăđ i

m nh.
Nh t b n: là m t qu c gia qu năđ o, vùng lãnh th nh , dân s đôngănh ngăphơnă
ph i r tăkhôngăđ ngăđ u. Di n tích nh h p, các T c l iăđôngădơnănênăt nh ngăn mă
1960, h th ngăđ

ng s tă Ơă

troăđưăr t phát tri n (chi m t i 110 tri uăm ăd

đ t). T l dùng Metro cao, t c là s l
l n

Nh tă đ uă c ă cácă đ

ph .ă Chúngă lƠă c ă

ngăng

i lòng

iăđiăb c ngăr t nhi u. H u h t 21

ng ng m k t n i nhà ga xe l a v i tr mă

troă Ơă đ

T
ng

đ hình thành các trung tâm mua s m ng m v i b nă giaiă đo n: